Στο μέγιστο ποσοστό (90-95%) δεν είναι δυνατόν να εντοπισθεί κάποια αιτία που να προκαλεί την αρτηριακή υπέρταση αν και κάποιοι παράγοντες όπως η αυξημένη κατανάλωση αλατιού,η γενετική προδιάθεση με οικογενειακό ιστορικό ΑΥ, οι διαταραχές της αποβολής νατρίου στους νεφρούς, η υπερδραστηριότητα του συμπαθητικού συστήματος, η αντίσταση στην ινσουλίνη, η παχυσαρκία κλπ., θεωρείται ότι συμβάλλουν στην εμφάνιση της. Σε ένα μικρό ποσοστό ιδιαίτερα στις νεαρότερες ηλικίες, κάτω από τα 45 χρόνια, μπορεί να εντοπισθούν ειδικές αιτίες (Στένωση νεφρικών αρτηριών, νεφροπάθειες, όγκοι επινεφριδίων, στένωση ισθμού αορτής, υπέρταση της εγκυμοσύνης).

Η Αρτηριακή Υπέρταση προκαλεί στην καρδιά μία σειρά δομικών και λειτουργικών προσαρμοστικών μεταβολών που αφορούν κυρίως την αριστερά κοιλία, τον αριστερό κόλπο, την αορτή και την στεφανιαία κυκλοφορία.
Η Αρτηριακή Υπέρταση προκαλεί μυοκαρδιακή ισχαιμία. Επιταχύνει την αθηροσκληρυντική διεργασία των στεφανιαίων αρτηριών προκαλώντας οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου και έκπτωση της συστολικής λειτουργίας της αριστεράς κοιλίας.
Επίσης η Αρτηριακή Υπέρταση αποτελεί την δεύτερη αιτία καρδιακής ανεπάρκειας μετά την στεφανιαία νόσο μαζί με την προχωρημένη ηλικία, την υπερλιπιδαιμία και τον Σακχαρωδη Διαβήτη είναι οι κύριοι παράγοντες που ευθύνονται για τα εμβολικά Αγγειακά Εγκεφαλικά Επεισόδια, τις διαταραχές μνήμης, την αγγειακή άνοια ως συνέπεια της χρόνιας υποάρδευσης της λευκής ουσίας λόγω βλαβών στις μικρές εν των βάθει αρτηρίες του εγκεφάλου και την πρόκλησης τελικού σταδίου Νεφρικής Ανεπάρκειας.

Βέβαια δεν πρέπει να σκεφθούμε ότι όλα αυτά προκαλούνται από μία μέτρηση υψηλής τιμής, χρειάζεται χρόνος αρκετός (χρόνια) αρρύθμιστης υψηλής πίεσης.

Η μέτρηση της Αρτηριακής Πίεσης μπορεί να γίνει από τον γιατρό ή την νοσηλεύτρια στο ιατρείο ή το νοσοκομείο ή από τον ίδιο τον ασθενή ή συγγενικό του πρόσωπο στο σπίτι μετά από κατάλληλη εκπαίδευση ή τέλος με ηλεκτρονική συσκευή 24ωρης καταγραφής.
Η Αρτηριακή Πίεση χαρακτηρίζεται από μεγάλη μεταβλητότητα τόσο κατά την διάρκεια της ημέρας, όσο και μεταξύ ημερών, μηνών και εποχών. Για τον λόγο αυτό στην πλειονότητα των περιπτώσεων η διάγνωση της Αρτηριακής Υπέρτασης πρέπει να βασίζεται σε τουλάχιστον 2 μετρήσεις της Αρτηριακής Πίεσης στο ιατρείο σε 2 με 3 επισκέψεις ή στο σπίτι με επαναλαμβανόμενες μετρήσεις. Το πιεσόμετρο είναι το μέσον με το οποίο θα θέσουμε τη διάγνωση καθώς δεν υπάρχουν συμπτώματα στη μεγάλη πλειοψηφία των ασθενών που θα μας κάνουν να υποπτευτούμε την πάθηση. Σήμερα διαθέτουμε και συστήματα μέτρησης κατά τη διάρκεια όλου του 24ώρου (Holter πιέσεως) που μας βοηθούν στην ακριβέστερη διάγνωση.
Όσο αφορά τον τύπο του σφυγμομανομέτρου μπορεί να γίνει είτε με υδραργυρικό είτε με ηλεκτρονικά τα οποία όμως πρέπει να είναι πιστοποιημένα σύμφωνα με τυποποιημένα πρωτόκολλα και περιοδικά πρέπει να ελέγχονται για την ακρίβειά τους.

Η πλειοψηφία των υπερτασικών ασθενών παρουσιάζουν, πέραν της αυξημένης Αρτηριακής Πίεσης, και άλλους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου. Υπολογίζεται ότι στο σύνολο των υπερτασικών, 30% είναι καπνιστές, 15-20% είναι διαβητικοί, 50-60% είναι υπερλιπιδαιμικοί, και 30% παχύσαρκοι. Επιπλέον, οι υπερτασικοί ασθενείς με μεταβολικό σύνδρομο βρίσκονται σε κατηγορία υψηλού καρδιαγγειακού κινδύνου. Στην περίπτωση αυτή, ο συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος του υπερτασικού ατόμου είναι πολύ μεγαλύτερος από την άθροιση του κινδύνου που συνεπάγεται κάθε ένας παράγοντας χωριστά. Για το λόγο αυτό πρέπει οι υπερτασικοί ασθενείς να λαμβάνουν εκτός της αντιυπερτασικής θεραπείας και θεραπεία για τους άλλους παράγοντες κινδύνου.

Είναι αναμφισβήτητο γεγονός ότι η αντιυπερτασική θεραπεία οδηγεί σε σημαντική μείωση της καρδιαγγειακής θνησιμότητας και νοσηρότητας, και ότι το όφελος της θεραπείας είναι το ίδιο σε άνδρες και γυναίκες όλων των ηλικιών συμπεριλαμβάνοντας και τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίες με μεμονωμένη συστολική υπέρταση. Ειδικότερα η αντιυπερτασική θεραπεία συνδέεται με μεγάλη μείωση των Αγγειακών Εγκεφαλικών Επεισοδίων (περίπου 30-40%) ενώ τα στεφανιαία σύνδρομα μειώνονται σε μικρότερο βαθμό (20%) σημαντικά μειώνεται η επίπτωση της καρδιακής ανεπάρκειας. Οι αποδείξεις για τα οφέλη της αντιυπερτασικής αγωγής προέρχονται κατά βάση από μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες.
Τα υγιεινοδιαιτητικά μέτρα τα οποία ευρέως θεωρούνται ότι μειώνουν την ΑΠ και τον καρδιαγγειακό κίνδυνο είναι:

• Διακοπή καπνίσματος
• Μείωση σωματικού βάρους.
• Περιορισμός της υπέρμετρης κατανάλωσης αλκοόλ
• Φυσική άσκηση
• Μείωση του προσλαμβανόμενου άλατος
• Αύξηση της κατανάλωσης φρούτων και λαχανικών και μείωση του κεκορεσμένου και συνολικού λίπους

Έχει διαπιστωθεί από μελέτες ότι το 50% των καπνιστών θα χάσει τη ζωή του από το κάπνισμα. Επειδή οι συνέπειες από το κάπνισμα δεν είναι άμεσες αλλά οδηγούν στο αποτέλεσμα καθυστερημένα μετά από σταδιακή φθορά δεν γίνεται άμεσα κατανοητός ο κίνδυνος. Η αλήθεια είναι όμως ότι κάθε χρόνο στην Ελλάδα 20.000 καπνιστές χάνουν τη ζωή τους από το κάπνισμα και ο αριθμός αυτός είναι μεγαλύτερος από τον αριθμό που προκύπτει αν προσθέσουμε όλες μαζί τις υπόλοιπες αφύσικες αιτίες θανάτου (δολοφονίες, αυτοκτονίες, ατυχήματα, ναρκωτικά).

Οι βλαπτικές επιπτώσεις του καπνίσματος στον άνθρωπο είναι ήδη γνωστές από πολλές μελέτες. Το κάπνισμα είναι σημαντικός παράγοντας κινδύνου στεφανιαίας νοσου, περιφερικής αρτηριοπάθειας, αιφνιδίου θανάτου, αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου και ανευρύσματος αορτής

Ακόμη, έχει ενοχοποιηθεί για την παθογένεια της Αρτηριακής υπέρτασης, τη Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και το πνευμονικό εμφύσημα.

Για Καρκίνους με το όργανο που έχει τη μεγαλύτερη επιβάρυνση να είναι οι πνεύμονες

Επηρεαζει την Όσφρηση ,τη γεύση, το δέρμα τα μαλλιά και τα δόντια

Επηρεαζει το Σεξ και γονιμότητα

Προκαλεί Ελάττωση μνήμης καθωςμελέτες έδειξαν ότι η μνήμη των καπνιστών είναι μειονεκτική σε σχέση με τους μη καπνιστές•

Όπως προκύπτει από τα επίσημα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας το κάπνισμα προκαλεί 4.000.000 θανάτους το χρόνο και αναμένεται ότι το 2020 ο αριθμός αυτός θα ανέλθει σε 10.000.000 ετησίως.

Το κάπνισμα διπλασιάζει τον κίνδυνο καρδιαγγειακού θανάτου και τριπλασιάζει τον κίνδυνο εμφράγματος του μυοκαρδίου. Σε συνδυασμό με κάποιον άλλο παράγοντα καρδιαγγειακού κινδύνου (π.χ. δυσλιπιδαιμία), 20πλασιάζει τον κίνδυνο θανάτου ή εμφράγματος του μυοκαρδίου. Στους βαρείς καπνιστές σε σχέση με τους μη καπνιστές, ο κίνδυνος θανατηφόρου καρδιαγγειακού συμβάματος αυξάνει 5,5 φορές.

Ο κίνδυνος είναι ανάλογος τόσο του αριθμού των τσιγάρων που καταναλίσκονται όσο και της διάρκειας του καπνίσματος.

Αναδρομικές μελέτες έδειξαν ότι μετά από έμφραγμα του μυοκαρδίου ο κίνδυνος επανεμφράγματος ή θανάτου στους καπνιστές αυξάνει από 22% – 47%, ενώ μετά από εγχείρηση αορτοστεφανιαίας παράκαμψης ο κίνδυνος διπλασιάζεται.

Παθητικό κάπνισμα

Η έκθεση σε περιβάλλον με καπνό αυξάνει τον κίνδυνο για εκδήλωση οξέων στεφανιαίων συνδρόμων, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν και άλλοι παράγοντες κινδύνου. Στους μη καπνιστές που εκτίθενται σε καπνό τσιγάρων ο σχετικός κίνδυνος για στεφανιαία νόσο είναι 1,25 φορές μεγαλύτερος σε σχέση με τους μη καπνιστές που δεν εκτίθενται στις βλαπτικές ουσίες του καπνού. Ακόμα και 30 λεπτά παθητικού καπνίσματος στον μη καπνιστή, βρέθηκε ότι είναι αρκετά για να μειωθεί σημαντικά η στεφανιαία ροή και να επιδράσει δυσμενώς στη στεφανιαία κυκλοφορία.

Η διακοπή του καπνίσματος είναι από τις πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις που θα μπορούσαν να υλοποιηθούν στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης προσπάθειας πρωτογενούς και δευτερογενούς πρόληψης.Οι διαθέσιμες και αποτελεσματικές παρεμβάσεις μπορεί να είναι μη φαρμακευτικές ή φαρμακευτικές.

Στις μη φαρμακευτικές υπάγονται η ιατρική συμβουλευτική υποστήριξη, η θεραπεία συμπεριφοράς και η αναζήτηση μεθόδων υποκατάστασης της ικανοποίησης που προσφέρει στον άρρωστο το κάπνισμα ενός τσιγάρου. Από την πλευρά του ασθενή απαιτούνται ισχυρή θέληση και αποφασιστικότητα.

Σημερα τα ανεπτυγμένα κράτη στην Ευρώπη και την Βόρεια Αμερική έχουν πάρει δραστικά μέτρα για τον περιορισμό του. Πολλά κράτη έχουν απαγορεύσει το κάπνισμα στους δημόσιους χώρους και το επιτρέπουν μόνο σε ειδικούς απομονωμένους χώρους με ειδική σήμανση. Σχετική απαγόρευση υπάρχει και στην Ελλάδα .

Τα οφελη από τη διακοπή του καπνισματος ειναι μεγαλα καθως ο κίνδυνος για τους πρώην καπνιστές πλησιάζει εκείνον των ατόμων που ουδέποτε κάπνισαν εντός 3-4 ετών, ενώ υπολογίζεται ότι μετά από 10 έτη η συνολική καρδιαγγειακή θνησιμότητα προσεγγίζει εκείνη των μη καπνιστών.